Darowizna udziałów małżonkowi – jak przenieść udziały z majątku wspólnego i wprowadzić małżonka do spółki z o.o.? | Case Study
Wielu przedsiębiorców prowadzi biznes w formie jednoosobowej spółki z o.o., a jednocześnie pozostaje w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej. Gdy wspólnik postanawia wprowadzić małżonka do spółki, pojawia się pytanie, jak to zrobić, skoro udziały i tak należą do majątku wspólnego. Darowizna udziałów małżonkowi w takiej sytuacji wymaga przemyślanej konstrukcji. W omawianej sprawie najpierw oboje małżonkowie darowali udziały do majątku osobistego wspólnika, a następnie wspólnik darował część z nich małżonkowi. Obie umowy zawarto w formie aktu notarialnego, po uzyskaniu zgody zgromadzenia wspólników.
Spółka przestała być spółką jednoosobową, co uwalnia ją od szczególnych rygorów formalnych przewidzianych dla takich spółek, omówionych w dalszej części artykułu. Jednoosobowość spółki ma znaczenie także poza prawem spółek. Wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. jest traktowany na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jak osoba prowadząca pozarolniczą działalność i z tego tytułu podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Drugi wspólnik nie może być jednak jedynie „figurantem”, skutki w zakresie ubezpieczeń społecznych wymagają każdorazowo odrębnej analizy.
W niniejszym artykule, w oparciu o stan faktyczny jednej z prowadzonych przez Kancelarię spraw, omawiamy następujące zagadnienia:
- status udziałów w spółce z o.o. nabytych do majątku wspólnego małżonków,
- przeniesienie udziałów z majątku wspólnego do majątku osobistego wspólnika (art. 33 pkt 2 k.r.o.),
- darowiznę części udziałów na rzecz małżonka,
- wymogi formy, zgodę spółki i zawiadomienie spółki o zbyciu udziałów,
- korzyści z wprowadzenia do spółki jednoosobowej drugiego wspólnika.
Stan faktyczny sprawy
Klientem Kancelarii jest spółka produkcyjna, z której niedawno wystąpił jeden z dwóch wspólników. Jego udziały zostały dobrowolnie umorzone, o czym pisaliśmy w artykule Wyjście wspólnika ze spółki z o.o. – case study. W spółce pozostał jeden wspólnik, który byłby jednocześnie jedynym członkiem zarządu.
Wspólnik pozostawał w ustroju ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, bez umów majątkowych małżeńskich. Jego udziały zostały nabyte w czasie trwania małżeństwa ze środków wspólnych, a więc wchodziły do majątku wspólnego małżonków.
Umowa spółki uzależniała zbycie udziałów od zgody zgromadzenia wspólników i przewidywała prawo pierwszeństwa nabycia udziałów przez pozostałych wspólników. Wspólnik chciał wprowadzić do spółki małżonka jako drugiego wspólnika, z mniejszościowym pakietem udziałów.
Udziały w spółce z o.o. w majątku wspólnym małżonków
Zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Do majątku wspólnego wchodzą więc także udziały w spółce z o.o. nabyte przez jednego z małżonków ze środków wspólnych.
Prawo spółek traktuje tę sytuację odrębnie. Wspólnikiem jest małżonek, który udziały objął lub nabył. Kodeks spółek handlowych przewiduje przy tym, że umowa spółki może ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie do spółki współmałżonka wspólnika w przypadku, gdy udział lub udziały są objęte wspólnością majątkową małżeńską (art. 183¹ k.s.h.).
Rozporządzenie udziałami z majątku wspólnego w drodze darowizny wymaga ponadto zgody drugiego małżonka. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 4 k.r.o. zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.
Krok pierwszy – darowizna udziałów z majątku wspólnego do majątku osobistego wspólnika
Pierwszą umową oboje małżonkowie, jako darczyńcy, darowali wszystkie udziały z majątku wspólnego do majątku osobistego wspólnika. Kluczowe znaczenie ma tu art. 33 pkt 2 k.r.o. Zgodnie z nim do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, „chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił”. Aby nie było wątpliwości co do woli stron, w umowie wyraźnie wskazano, że wolą darczyńców jest, aby przedmiot darowizny wszedł w całości do majątku osobistego obdarowanego i nie wchodził do majątku wspólnego.
Po tej umowie wspólnik dysponował wszystkimi udziałami jako składnikiem swojego majątku osobistego. Mógł więc samodzielnie, jako jedyny uprawniony, rozporządzić ich częścią.
Krok drugi – darowizna części udziałów na rzecz małżonka
Drugą umową wspólnik darował małżonkowi część udziałów. Również w tym przypadku zastosowanie miał art. 33 pkt 2 k.r.o.: udziały nabyte przez obdarowanego małżonka w drodze darowizny weszły do jego majątku osobistego.
W efekcie obu umów żadne udziały nie wchodzą już do majątku wspólnego małżonków. Każdy z małżonków jest wspólnikiem i posiada udziały w swoim majątku osobistym. Wspólnik dotychczasowy zachował przy tym większość udziałów, a więc kontrolę nad zgromadzeniem wspólników.
Forma, zgoda spółki i zawiadomienie – o czym pamiętać przy darowiźnie udziałów
Przy obu umowach należało dochować wymogów wynikających z różnych ustaw:
- Forma. Zbycie udziału powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 k.s.h.). Przy darowiźnie obowiązuje jednak forma surowsza: zgodnie z art. 890 § 1 k.c., oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Obie darowizny zawarto więc w formie aktu notarialnego, co spełnia jednocześnie wymóg z art. 180 k.s.h.
- Zgoda spółki. Umowa spółki może uzależnić zbycie udziałów od zgody spółki (art. 182 § 1 k.s.h.). W omawianej sprawie zgromadzenie wspólników wyraziło zgodę na obie darowizny jeszcze przed zawarciem umów. W tej samej uchwale stwierdzono, że prawo pierwszeństwa nabycia udziałów nie ma zastosowania, ponieważ w spółce był tylko jeden wspólnik.
- Zawiadomienie spółki. Zgodnie z art. 187 § 1 k.s.h. przejście udziału jest skuteczne wobec spółki od chwili, gdy spółka otrzyma od jednego z zainteresowanych zawiadomienie wraz z dowodem dokonania czynności. Wspólnik zawiadomił spółkę o darowiźnie, załączając kopię umowy.
- Lista wspólników. Zarząd sporządził nową listę wspólników i złożył ją do sądu rejestrowego (art. 188 § 3 k.s.h.).
Zagadnienia związane ze zbyciem udziałów omówiliśmy szerzej w artykule Zbycie udziałów w spółce z o.o.
Dlaczego warto mieć w spółce dwóch wspólników?
W spółce jednoosobowej jedyny wspólnik wykonuje wszystkie uprawnienia przysługujące zgromadzeniu wspólników (art. 156 k.s.h.). Spółka taka podlega jednak szczególnym rygorom formalnym:
- oświadczenie woli jedynego wspólnika składane spółce wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 173 § 1 k.s.h.),
- jeżeli jedyny wspólnik jest zarazem jedynym członkiem zarządu, czynność prawna między tym wspólnikiem a reprezentowaną przez niego spółką wymaga formy aktu notarialnego. (art. 210 § 2 k.s.h.).
W praktyce oznacza to, że każda umowa między spółką a jej właścicielem i zarazem jedynym członkiem zarządu, np. pożyczka czy najem, wymaga wizyty u notariusza. Po wejściu do spółki drugiego wspólnika te szczególne przepisy przestają mieć zastosowanie. W umowach z członkiem zarządu spółkę reprezentuje wówczas rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników (art. 210 § 1 k.s.h.). Ten tryb omówiliśmy w artykule Pożyczka wspólnika będącego członkiem zarządu spółce z o.o. – wymogi prawne i podatkowe.
Drugi wspólnik z pakietem mniejszościowym nie odbiera kontroli dotychczasowemu wspólnikowi. Jednocześnie z umowy spółki wynika wzajemne prawo pierwszeństwa nabycia udziałów. W razie planowanego zbycia udziałów przez któregokolwiek z małżonków drugi ma więc pierwszeństwo, co ułatwia utrzymanie spółki w rękach rodziny.
Podsumowanie
Wprowadzenie małżonka do spółki z o.o. wymaga uporządkowania stosunków majątkowych między małżonkami, a nie tylko zawarcia umowy zbycia udziałów. Zastosowana w omawianej sprawie konstrukcja umożliwiła:
- przeniesienie wszystkich udziałów z majątku wspólnego do majątku osobistego wspólnika, przy udziale obojga małżonków (art. 33 pkt 2 i art. 37 § 1 pkt 4 k.r.o.),
- nabycie przez małżonka części udziałów do jego majątku osobistego,
- zachowanie kontroli nad spółką przez dotychczasowego wspólnika,
- wyjście spółki spod rygorów formalnych właściwych dla spółki jednoosobowej (art. 173 § 1 i art. 210 § 2 k.s.h.),
- dochowanie wymogów formy, zgody spółki i zawiadomienia spółki o zbyciu udziałów.
Niewłaściwa kolejność czynności, np. zawarcie darowizny bez zgody zgromadzenia wspólników albo bez wyraźnego określenia, do którego majątku mają wejść udziały, może prowadzić do wątpliwości co do statusu wspólników i do wezwań sądu rejestrowego. Kancelaria doradza przy planowaniu sukcesji w firmach rodzinnych i zapewnia obsługę korporacyjną spółek. Każda taka sprawa wymaga indywidualnej analizy umowy spółki i sytuacji majątkowej wspólników.
Szukasz pomocy prawnej w ramach naszych specjalizacji? Zobacz listę usług.
Znamy realia biznesowe, zapewniamy praktyczne rozwiązania dla przedsiębiorców.

Posiadamy wieloletnie doświadczenie procesowe. Na bieżąco reagujemy na zmiany w przepisach prawa. Stawiamy na wiedzę, wysoki poziom naszych usług i dobrą komunikację z Klientami. Zapraszamy do kontaktu.

Blog
To może Cię zainteresować







