Wartość nominalna udziałów po umorzeniu z czystego zysku – czy trzeba ją dostosować do kapitału zakładowego? | Case Study
Wspólnicy, którzy przeprowadzili umorzenie udziałów z czystego zysku, często są zaskoczeni, gdy porównują umowę spółki z listą wspólników. Kapitał zakładowy ma tę samą wysokość co przed umorzeniem, a suma wartości nominalnych pozostałych udziałów jest wyraźnie niższa (niższa o wartość nominalną umorzonych udziałów). Wartość nominalna udziałów po umorzeniu nie musi być dostosowana do kapitału zakładowego, bo taki stan jest dopuszczalny. Wspólnicy mogą jednak uchwałą zmieniającą umowę spółki zwiększyć wartość nominalną pozostałych udziałów tak, aby ich suma ponownie odpowiadała kapitałowi. Nie wymaga to podwyższenia kapitału ani dodatkowych wpłat wspólników. Takie rozwiązanie zastosowaliśmy w sprawie, którą omawiamy poniżej.
Dostosowanie porządkuje liczby i kwoty w umowie spółki, w KRS i na liście wspólników. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy wkrótce po umorzeniu wspólnicy planują kolejne czynności na udziałach (np. zbycie udziałów). Dostosowanie sum wartości nominalnych udziałów do wysokości kapitału zakładowego jest jednak zmianą umowy spółki. Wymaga więc uchwały zaprotokołowanej przez notariusza i wpisu do rejestru, a także właściwego zaplanowania w czasie.
W niniejszym artykule, w oparciu o stan faktyczny jednej z prowadzonych przez Kancelarię spraw, omawiamy następujące zagadnienia:
- skąd bierze się rozbieżność między kapitałem zakładowym a sumą wartości nominalnych udziałów po umorzeniu z czystego zysku,
- czy rozbieżność trzeba usuwać? stanowisko Sądu Najwyższego i poglądy doktryny,
- jak zwiększyć wartość nominalną udziałów bez podwyższania kapitału zakładowego (dostosowanie sum wartości nominalnych udziałów do wysokości kapitału zakładowego),
- od kiedy obowiązuje nowa wartość nominalna udziałów i jak zaplanować dostosowanie w czasie.
Stan faktyczny sprawy
Klientem Kancelarii jest spółka produkcyjna, w której kapitale zakładowym uczestniczyło dwóch wspólników posiadających po 50% udziałów. Jeden z nich wystąpił ze spółki w drodze dobrowolnego umorzenia udziałów, przeprowadzonego z czystego zysku spółki, bez obniżania kapitału zakładowego. Wynagrodzenie za umarzane udziały, odpowiadające ich wartości rynkowej, ustalonej na podstawie wyceny spółki, wyniosło kilka milionów złotych, a więc wielokrotnie więcej niż ich wartość nominalna. Konstrukcję samego wyjścia wspólnika, czyli warunkową umowę nabycia udziałów przez spółkę w celu umorzenia, depozyt notarialny i warunki zawieszające, omówiliśmy w artykule Wyjście wspólnika ze spółki z o.o. – case study.
Po umorzeniu w spółce pozostał jeden wspólnik, do którego należały wszystkie istniejące udziały. Ich łączna wartość nominalna odpowiadała jednak tylko połowie kapitału zakładowego ujawnionego w KRS. Wspólnik planował wkrótce wprowadzić do spółki drugiego wspólnika. Zdecydowaliśmy więc, że jeszcze przed tą zmianą uporządkujemy relację między udziałami a kapitałem zakładowym. Dzięki temu umowa zbycia mogła precyzyjnie opisać przedmiot transakcji: liczbę i wartość nominalną zbywanych udziałów oraz to, jaką część kapitału zakładowego reprezentują. Dane w umowie były też zgodne z KRS.
Umorzenie udziałów z czystego zysku a kapitał zakładowy
Zgodnie z art. 199 § 1 k.s.h. udział może być umorzony jedynie wtedy, gdy umowa spółki tak stanowi. Za zgodą wspólnika umorzenie następuje w drodze nabycia udziału przez spółkę (umorzenie dobrowolne). Kluczowy dla omawianej sprawy jest art. 199 § 6 k.s.h., zgodnie z którym umorzenie udziału z czystego zysku nie wymaga obniżenia kapitału zakładowego. Dzięki temu spółka uniknęła postępowania konwokacyjnego, czyli ogłoszenia o obniżeniu kapitału, wezwania wierzycieli do zgłaszania sprzeciwów oraz zaspokojenia lub zabezpieczenia tych, którzy sprzeciw zgłosili. Skutek umorzeniowy nie zależał też od wpisu obniżenia kapitału do rejestru.
Konstrukcja ta ma jednak skutek uboczny. Umorzone udziały przestają istnieć, a kapitał zakładowy pozostaje na dotychczasowym poziomie, przez co suma wartości nominalnych udziałów, które pozostały w spółce, jest niższa niż kapitał zakładowy.
Przykład (liczby są przykładowe i nie pochodzą z omawianej sprawy): kapitał zakładowy spółki wynosi 120.000 zł i dzieli się na 1.200 udziałów o wartości nominalnej 100 zł każdy. Po umorzeniu z czystego zysku 600 udziałów kapitał zakładowy nadal wynosi 120.000 zł, a pozostałe 600 udziałów ma łączną wartość nominalną 60.000 zł.
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że po umorzeniu część aktywów spółki nadal pozostaje bilansowo związana kapitałem zakładowym, a „Udział pozostaje tylko oznaczeniem proporcji, w której wspólnik partycypuje w spółce.”1 Rozbieżność nie narusza więc interesów wierzycieli, ale utrudnia odczytanie struktury spółki z dokumentów.
Wartość nominalna udziałów po umorzeniu – czy trzeba ją dostosować?
Kodeks spółek handlowych nie nakłada wprost obowiązku usunięcia tej rozbieżności. Wątpliwości budzi to, że kapitał zakładowy dzieli się na udziały (art. 152 k.s.h.), a umowa spółki określa zarówno wysokość kapitału, jak i liczbę oraz wartość nominalną udziałów objętych przez poszczególnych wspólników (art. 157 § 1 pkt 3 i 5 k.s.h.).
Kwestię tę rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 kwietnia 1997 r., III CZP 15/97, wydanej jeszcze na gruncie Kodeksu handlowego:
„W razie umorzenia w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością części udziałów z czystego zysku dopuszczalne jest powzięcie przez wspólników uchwały zmieniającej umowę spółki i dostosowującej wartość pozostałych po umorzeniu udziałów do nie zmienionej wysokości kapitału zakładowego.”
W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał, że „Suma udziałów musi odpowiadać bezwzględnie wysokości kapitału zakładowego na etapie powstania spółki”, natomiast „W dalszej działalności spółki nie ma szczególnych racji, aby zgodność ta istniała.” Dodał także, że dostosowanie wartości udziałów „nie naruszy funkcji gwarancyjnej kapitału zakładowego wobec wierzycieli spółki.” W doktrynie wskazuje się, że uchwała zachowała aktualność także na gruncie art. 199 § 6 k.s.h.
Z uchwały wynika więc, że rozbieżność może pozostać, a wspólnicy mogą ją usunąć, jeśli uznają to za celowe. W literaturze prezentowany jest również surowszy pogląd mniejszościowy, zgodnie z którym niespójność pomiędzy wysokością kapitału zakładowego a wartością udziałów musi zostać usunięta między innymi ze względu na trudności przy zgłoszeniach do rejestrów.
W naszej ocenie dostosowanie nie jest obowiązkowe, ale porządkuje liczby. Po zmianie łączna wartość nominalna udziałów każdego wspólnika odzwierciedla jego rzeczywisty udział w kapitale zakładowym, a umowa spółki, lista wspólników i KRS pokazują spójny obraz. Ułatwia to kolejne transakcje na udziałach, ocenę struktury spółki przez kontrahentów i banki, a także dalsze zmiany kapitałowe. Funkcje kapitału zakładowego omówiliśmy w artykule Kapitał zakładowy, kapitał zapasowy i kapitał rezerwowy w spółce z o.o.
Jak zwiększyć wartość nominalną udziałów bez podwyższania kapitału zakładowego?
Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 15/97 podkreślił, że „Wspólnikom pozostawałaby przy tym swoboda decyzji co do sposobu uzgodnienia sumy udziałów z wielkością kapitału zakładowego.” W omawianej sprawie wybraliśmy rozwiązanie najprostsze: proporcjonalne zwiększenie wartości nominalnej każdego z pozostałych udziałów. W przykładzie przedstawionym wyżej oznaczałoby to zwiększenie wartości nominalnej ze 100 zł do 200 zł.
W spółce był wówczas jeden wspólnik, który zgodnie z art. 156 k.s.h. wykonuje wszystkie uprawnienia przysługujące zgromadzeniu wspólników. Podjął on uchwałę zmieniającą umowę spółki, która:
- stwierdzała, że udziały wspólnika występującego zostały umorzone z czystego zysku, bez obniżenia kapitału zakładowego,
- potwierdzała, że kapitał zakładowy pozostaje na niezmienionym poziomie,
- zwiększała wartość nominalną każdego z pozostałych udziałów tak, aby ich suma odpowiadała kapitałowi zakładowemu,
- wskazywała wprost, że zwiększenie następuje bez obowiązku dokonywania przez wspólnika dodatkowych wpłat,
- nadawała nowe brzmienie postanowieniom umowy spółki o kapitale zakładowym i udziałach.
Nie jest to podwyższenie kapitału zakładowego. Kapitał pozostaje na tym samym poziomie, a zmienia się jedynie sposób jego podziału na udziały. Dlatego wspólnik nie obejmuje nowych udziałów i nie wnosi wkładów. Podwyższenie kapitału jest odrębną instytucją, którą omówiliśmy w artykule Podwyższenie kapitału zakładowego w spółce z o.o.
Przy wyborze sposobu dostosowania trzeba pamiętać o ograniczeniach ustawowych. Wartość nominalna udziału nie może być niższa niż 50 zł (art. 154 § 2 k.s.h.), co ma znaczenie, gdy wspólnicy rozważają inne rozwiązania niż zwiększenie wartości nominalnej. Jeżeli w spółce pozostaje kilku wspólników, proporcjonalne zwiększenie wartości nominalnej wszystkich udziałów zachowuje dotychczasowe proporcje między nimi. Każde inne rozwiązanie powinno być z tego punktu widzenia starannie przeanalizowane.
Od kiedy obowiązuje nowa wartość nominalna udziałów?
Zwiększenie wartości nominalnej udziałów jest zmianą umowy spółki. Zgodnie z art. 255 § 1 k.s.h., zmiana umowy spółki wymaga uchwały wspólników i wpisu do rejestru. Nowa wartość nominalna udziałów zaczyna więc obowiązywać z chwilą wpisu do KRS, a do tego czasu udziały zachowują dotychczasową wartość nominalną. Samo umorzenie udziałów z czystego zysku nastąpiło natomiast wcześniej, z chwilą nabycia udziałów przez spółkę, niezależnie od wpisu.
W omawianej sprawie uchwałę zaprotokołował notariusz, a zgromadzenie przyjęło jednocześnie nowy tekst jednolity umowy spółki. Tego samego dnia podjęto także inne uchwały zmieniające umowę spółki. Dzięki temu wszystkie zmiany mogły zostać zgłoszone do sądu rejestrowego jednym wnioskiem. Przebieg postępowania rejestrowego opisujemy w artykule Zgłoszenie zmian do KRS po umorzeniu udziałów – kolejność czynności, jeden wniosek i ochrona poufnych dokumentów | Case Study.
Podsumowanie
Umorzenie udziałów z czystego zysku pozwala przeprowadzić wyjście wspólnika bez obniżania kapitału zakładowego, ale pozostawia w spółce rozbieżność między kapitałem a sumą wartości nominalnych udziałów. Rozbieżność ta jest dopuszczalna, a wspólnicy mogą ją usunąć uchwałą zmieniającą umowę spółki. Zastosowana w omawianej sprawie konstrukcja umożliwiła:
- przywrócenie zgodności sumy wartości nominalnych udziałów z kapitałem zakładowym, bez podwyższania kapitału i bez dodatkowych wpłat wspólnika,
- uporządkowanie umowy spółki, listy wspólników i wpisów w KRS przed kolejnymi czynnościami na udziałach,
- przeprowadzenie dostosowania wraz z innymi zmianami umowy spółki i zgłoszenie ich jednym wnioskiem do KRS.
Decyzja o dostosowaniu wartości nominalnej udziałów powinna uwzględniać planowane dalsze zmiany w spółce, zasady określone w umowie spółki oraz moment, od którego zmiana zacznie obowiązywać. Kancelaria zapewnia bieżącą obsługę korporacyjną spółek i prowadzi postępowania rejestrowe przed KRS. Każda taka sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy.
1 Uchwała SN z 9.04.1997 r., III CZP 15/97, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 74.
Szukasz pomocy prawnej w ramach naszych specjalizacji? Zobacz listę usług.
Znamy realia biznesowe, zapewniamy praktyczne rozwiązania dla przedsiębiorców.

Posiadamy wieloletnie doświadczenie procesowe. Na bieżąco reagujemy na zmiany w przepisach prawa. Stawiamy na wiedzę, wysoki poziom naszych usług i dobrą komunikację z Klientami. Zapraszamy do kontaktu.

Blog
To może Cię zainteresować







